Υποψήφιοι διδάκτορες και παρεχόμενες υπηρεσίες

Πλήθος υποψηφίων διδακτόρων επικοινωνούν με την εφημερίδα μας, θέτοντας ερωτήματα, σε αρκετές μάλιστα περιπτώσεις με τη μορφή καταγγελίας, σχετικά με τις υπηρεσίες που πραγματικά εμπίπτουν στις υποχρεώσεις τους. Συγκεντρώνοντας τις ερωτήσεις αυτές, δίνουμε μία σφαιρική απάντηση τόσο προς τους Υποψήφιους Διδάκτορες, όσο και προς τους επιβλέποντες Καθηγητές.

Οι Υποψήφιοι Διδάκτορες (Υ.Δ.), οι οποίοι θεωρούνται και αυτοί μεταπτυχιακοί φοιτητές κατά τη διάρκεια της εκπόνησης της διδακτορικής τους διατριβής, παρέχουν στο Πανεπιστημιακό Ίδρυμα υπηρεσίες, οι οποίες συνίστανται κυρίως στο να συνδράμουν τα μέλη Δ.Ε.Π. στις επιτηρήσεις φοιτητών και να βοηθούν στην έρευνα και διδασκαλία τους επιβλέποντες τη διατριβή τους, κυρίως, καθηγητές. Ανάμεσα σε αυτές είναι και η συνδρομή στη διοργάνωση σεμιναρίων ή συνεδρίων, αλλά και η παροχή υπηρεσιών γραμματειακής υποστήριξης. Η ως άνω παροχή υπηρεσιών είναι συνήθως μη αμειβόμενη. Το ερώτημα είναι κατά πόσον η παρεχόμενη συνδρομή, ή επικουρική βοήθεια εκ μέρους των Υ.Δ., συνιστά μη αμειβομένη εργασία.

Αρχικά, θα πρέπει να εξεταστεί το ποιες είναι πραγματικά οι νόμιμες υποχρεώσεις των Υ.Δ. προς το Πανεπιστημιακό Ίδρυμα. Οι Υ.Δ. έχουν όσες υποχρεώσεις αναφέρονται στον εκάστοτε Εσωτερικό Κανονισμό του Πανεπιστημιακού Ιδρύματος στο οποίο εκπονεί τη διδακτορική του διατριβή. Αυτές διαφέρουν από ίδρυμα σε ίδρυμα, όμως είναι σαφές ότι οι εσωτερικοί κανονισμοί των Α.Ε.Ι. σε καμία περίπτωση δεν προβλέπουν την παροχή υπηρεσιών υπό μορφή οκτάωρης εργασίας στο ίδρυμα.

Περαιτέρω, θα πρέπει να εξεταστεί τι συνιστά εξαρτημένη εργασία. Σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 648 και 652 του Αστικού Κώδικα (Α.Κ.), το άρθρο 6 του Ν. 765/1943 (το οποίο κυρώθηκε με την 324/1946 Π.Υ.Σ. και διατηρήθηκε σε ισχύ με το άρθρο 32 του Εισ. Νόμου του Α.Κ.), σύμβαση εξαρτημένης εργασίας υπάρχει, όταν ο εργαζόμενος αμείβεται με μισθό, ανεξάρτητα από τον τρόπο καθορισμού και καταβολής του και, επί πλέον, υποβάλλεται σε νομική εξάρτηση από τον εργοδότη, η οποία εκδηλώνεται με το δικαίωμα του τελευταίου να ασκεί έλεγχο και εποπτεία ως προς τον τόπο, το χρόνο και τον τρόπο παροχής της εργασίας και να δίνει δεσμευτικές για τον εργαζόμενο εντολές και οδηγίες για την προσήκουσα εκπλήρωση της παροχής του. Αυτό μάλιστα, που αποτελεί το βασικό γνώρισμα της ως άνω εξαρτήσεως, είναι η υποχρέωση του εργαζομένου να δέχεται τον έλεγχο του εργοδότη και να συμμορφώνεται προς τις οδηγίες του ως προς τον τρόπο παροχής της εργασίας, η οποία μπορεί να είναι χαλαρότερη στις περιπτώσεις που ο εργαζόμενος αναπτύσσει πρωτοβουλία κατά την εκτέλεση της εργασίας του, λόγω των επιστημονικών ή τεχνικών του γνώσεων, αλλά θα πρέπει να υπάρχει για να θεωρηθεί η εργασία του ως εξαρτημένη.

Από τα αναφερόμενα στις δύο ως άνω παραγράφους προκύπτει ότι οι Υ.Δ. στην πραγματικότητα πληρούν, στην ουσία, τη μία από τις δύο βασικές προϋποθέσεις προκειμένου να θεωρηθεί ότι παρέχουν εξαρτημένη εργασία: στην πλειοψηφία τους παρέχουν υπηρεσίες καθημερινά, υποκείμενοι συνήθως στις εντολές του επιβλέποντα καθηγητή τους και στα λοιπά μέλη Δ.Ε.Π. του τομέα, πλην όμως, δεν λαμβάνουν αμοιβή για την παρεχόμενη «εργασία». Το Εθνικό Συμβούλιο Παιδείας, αναγνωρίζοντας στην ουσία το οξύμωρο αυτό, δηλαδή να παρέχεται εργασία χωρίς αμοιβή, πρότεινε σε συνεδρίαση του τον Απρίλιο του 2006 τη θεσμοθέτηση θέσεως βοηθού διδασκαλίας για τους Υ.Δ. και η θέση αυτή να είναι αμειβομένη. Επίσης, υπήρξε πρόταση προς την 51η Σύνοδο των Πρυτάνεων (από την Επιτροπή Θεσμικών Θεμάτων) όπως αποσαφηνιστεί η εργασιακή σχέση μεταξύ υποψήφιων διδακτόρων και Πανεπιστημίων και να καθιερωθεί ο θεσμός των εμμίσθων υποψηφίων διδακτόρων. Βλέπουμε δηλαδή ότι υπάρχει ένας προβληματισμός σε σχέση με το «εργασιακό» καθεστώς των Υ.Δ., ο οποίος ξεκινά μέσα από την ίδια την πανεπιστημιακή κοινότητα.

Το πραγματικό, δε, γεγονός ότι πολλοί Υ.Δ., κατά καιρούς, συμμετέχουν με αμοιβή σε ερευνητικά προγράμματα, δεν θα πρέπει να γίνει δεκτό ως λύση του προβλήματος, αφού οι συμβάσεις αυτές περιγράφουν τη διεξαγωγή ερευνητικού έργου και μάλιστα στα πλαίσια συγκεκριμένων κανόνων που διέπουν την ευρύτερη χρηματοδότηση του εκάστοτε ερευνητικού προγράμματος. Επίσης, στις περιπτώσεις κατά τις οποίες οι Υ.Δ. δεν συμμετέχουν σε ερευνητικά προγράμματα για το χρονικό διάστημα εκπόνησης της διδακτορικής διατριβής, που συνήθως υπερβαίνει τα τρία έτη, δεν μπορούν να αναζητήσουν εργασία, ενώ παρά την παροχή υπηρεσιών προς το Ίδρυμα, δεν μπορούν να προσμετρήσουν τον χρόνο αυτό στα συντάξιμα χρόνια προϋπηρεσίας τους.

Η εργασία των Υ.Δ. σε ερευνητικά προγράμματα, αποτελεί, ίσως, τη βέλτιστη οδό για την επαγγελματική σχέση υποψηφίου – Ιδρύματος, αφού αποτελεί αναγνωρισμένη προϋπηρεσία και επαγγελματική εμπειρία και μάλιστα σε ένα ιδιαίτερα αναβαθμισμένο εργασιακό περιβάλλον. Εξάλλου, στην περίπτωση που ο υποψήφιος, μετά την ολοκλήρωση της διδακτορικής διατριβής, στραφεί στην ελεύθερη αφορά εργασίας, του δίνει την τελευταία, ίσως, ευκαιρία να συμμετέχει σε ευρύτερες ερευνητικές ομάδες και να παράγει επιστημονικό έργο και δημοσιεύσεις.

Στο ερώτημα για το ποια είναι, εν τέλει, η φύση των παρεχόμενων υπηρεσιών των Υ.Δ. προς τα Α.Ε.Ι., κατά την άποψη μας και συνυπολογίζοντας όλες τις συνισταμένες (νομικές και πραγματικές), η απάντηση δεν μπορεί να είναι άλλη από το ότι συνιστά μορφή μη αμειβόμενης εργασίας. Την άποψη μας αυτή ενισχύει, ως αναφέρουμε και ανωτέρω, και η πρόσφατη αναγνώριση της υπάρξεως του προβλήματος από δύο ανώτατα όργανα της παιδείας, δηλαδή του Εθνικού Συμβουλίου Παιδείας και της Συνόδου των Πρυτάνεων. Αυτό που απομένει είναι η λύση του προβλήματος, η οποία πράγματι μπορεί να είναι η θεσμοθέτηση θέσης εργασίας βοηθού διδασκαλίας. Το γεγονός αυτό είναι σίγουρο ότι θα αναβαθμίσει τις σχέσεις καθηγητών – υποψηφίων, θα βγάλει από τη δύσκολη θέση πολλά μέλη Δ.Ε.Π. που τώρα αναγκάζονται να ‘ζητήσουν’ υπηρεσίες από τους υποψηφίους επειδή δεν επαρκεί το υπάρχον ανθρώπινο δυναμικό και θα δώσει στους υποψηφίους αναγνωρισμένη εργασιακή προϋπηρεσία, που όλοι γνωρίζουμε ότι αποτελεί βασικό κριτήριο για την επιτυχημένη επαγγελματική σταδιοδρομία.

Ι. Καπελάρης

Δικηγόρος