Ο νέος δικηγόρος-συνεργάτης σε δικηγορικό γραφείο

Ο κ. N. ΚΟΥΤΚΙΑΣ, Πρόεδρος της Ένωσης Ασκουμένων και Νέων Δικηγόρων Αθηνών, μιλάει στον ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΛΟΓΟ για τα προβλήματα των ασκούμενων και νέων δικηγόρων.

Την τελευταία χρονική περίοδο η χώρα μας βιώνει μία πρωτοφανή οικονομική κρίση, που κλυδωνίζει την κοινωνική συνοχή και ναρκοθετεί το μέλλον της γενιάς των νέων ανθρώπων. Ανάμεσα στους νέους της χώρας, που πλήττονται από την γενικευμένη κρίση, ανήκει και ένα μεγάλο κομμάτι επιστημόνων, κατόχων πανεπιστημιακού και πολλές φορές μεταπτυχιακού τίτλου σπουδών, που κατά ένα μεγάλο μέρος είτε δεν μπορούν να βρουν μία σταθερή εργασία είτε απασχολούνται σε θέσεις με χαμηλό μισθό ή άλλου αντικειμένου αυτού των σπουδών τους. Στην γενιά αυτή των νέων επιστημόνων με τα πολλά προβλήματα περίοπτη θέση κατέχουν οι απόφοιτοι των Νομικών Σχολών, ήτοι των ασκουμένων και νέων δικηγόρων Αθηνών.

Ποταμοί μελάνης θα μπορούσαν να χυθούν για την ανάδειξη και περιγραφή  των προβλημάτων, που ταλανίζουν τη συγκεκριμένη κατηγορία των νέων επιστημόνων, όπως είναι ο υπερπληθωρισμός τους στο περιβάλλον της Αθήνας, το ιδιότυπο της θέσης τους στο εργασιακό περιβάλλον του δικηγορικού γραφείου, τα ασφαλιστικά  δικαιώματα, η ιατροφαρμακευτική τους κάλυψη, κ.α. Με την ιδιότητα όχι μόνο του νέου δικηγόρου αλλά και αιρετού εκπροσώπου στην Ένωση Ασκουμένων και Νέων Δικηγόρων Αθηνών (Ε.Α.Ν.Δ.Α), εκτιμώ ότι το βασικότερο πρόβλημα των νέων συναδέλφων, δηλαδή εκείνων που βρίσκονται είτε στο καθεστώς της άσκησης είτε που έχουν αποκτήσει την άδεια ασκήσεως επαγγέλματος μέχρι τα επτά χρόνια, είναι ο προσδιορισμός της θέσης και του ρόλου τους στο σύγχρονο εργασιακό περιβάλλον.

Στην αυγή του 21ου αιώνα την θέση αυτών των ανθρώπων στην αγορά εργασίας καθορίζει αποκλειστικά ο Κώδικας περί Δικηγόρων, ένα νομοθέτημα δηλαδή που μετρά ήδη πενήντα έξι  χρόνια κανονιστικής ισχύος. Το νομοθέτημα αυτό, την περίοδο που  θεσπίστηκε, ρύθμισε τα σχετικά με την οργάνωση, λειτουργία και άσκηση του δικηγορικού επαγγέλματος στο οικονομικό κ’ κοινωνικό περιβάλλον της μετεμφυλιακής Ελλάδας, όπου οι δικηγόροι της πρωτεύουσας δεν ξεπερνούσαν τους χίλιους . Ο  Κώδικας αυτός, που ακόμη και σήμερα ισχύει, περιγράφει τον δικηγόρο ως φύσει και θέσει λειτουργό στην απονομή της δικαιοσύνης και το νομικό λειτούργημα νοείται ως ένα από τα κατεξοχήν ελεύθερα επαγγέλματα, μη υπαγόμενο στην έννοια και το ρυθμιστικό πεδίο του εργατικού δικαίου.

Στην επαγγελματική αγορά της Αθήνας η συνηθέστατη μορφή άσκησης επαγγελματικής δραστηριότητας για έναν δικηγόρο είναι αυτή της συνεργατικής δικηγορίας με κάποιον δικηγόρο, που διατηρεί δικηγορικό γραφείο. Ο νέος δικηγόρος ευρισκόμενος στην αρχή της επαγγελματικςή του σταδιοδρομίας επιλέγει να «συνεργασθεί» σε ένα μικρό ή μεγάλο δικηγορικό γραφείο, προκειμένου αφενός να εξασφαλίσει τα προς «του ζην», αφετέρου να συλλέξει περαιτέρω επαγγελματικές εμπειρίες μέσα από την ανάληψη και τον απευθείας χειρισμό δικαστικών υποθέσεων για λογαριασμό του εντολέα δικηγόρου. Είναι βέβαιο ότι πρόκειται για μία ιδιότυπη μορφή συνεργατικής δικηγορίας, όπου τα δύο μέρη έχουν αφεθεί ελεύθερα να διαμορφώσουν συμβατικά τις μεταξύ τους σχέσεις.

Το περιεχόμενο αυτό της συμφωνίας των δύο μερών (υποχρεώσεις, αμοιβές, ωράριο κλπ) θα έπρεπε να καθορίζεται από το είδος των ανατιθέμενων υποθέσεων, τον βαθμό δυσκολίας και εξειδίκευσης αυτών, καθώς και από την επαγγελματική εμπειρία και ικανότητα του νέου δικηγόρου, που θα επωμιστεί την εκτέλεση της δοθείσας εντολής από τον δικηγόρο εντολέα, ιδιοκτήτη του δικηγορικού γραφείου. Στην πράξη όμως αυτό δεν γίνεται. Το αντίθετο μάλιστα! Η συνηθέστατη και πολυπληθέστερη μορφή συνεργασίας νέων συναδέλφων στα δικηγορικά γραφεία της Αθήνας βρίσκεται κυριολεκτικά στον αέρα, καθώς το αδύναμο μέρος της συνεργασίας αυτής είναι ο Νέος Δικηγόρος, καθώς  «υποχρεώνεται» να συμβληθεί με όρους συνεργασίας, που προσομοιάζουν με όρους υπαλληλικής σχέσης του κοινού εργατικού δικαίου,  χωρίς βέβαια να απολαμβάνει το δίχτυ προστασίας, που προσφέρει το Εργατικό Δίκαιο.

Την καταφανέστατη αυτή προσβολή της επαγγελματικής προσωπικότητας του Νέου Δικηγόρου στο χώρο του δικηγορικού γραφείου από τον εντολέα δικηγόρο δεν αποτρέπει ούτε ο Κώδικας περί Δικηγόρων, που ως δημοσίου συμφέροντος νομικό κείμενο θα έπρεπε να προστατεύει τον προσβαλλόμενο νέο Συνάδελφο, καθότι υπάρχει κενό δικαίου στην ρύθμιση της εν λόγω μορφής εντολής. Το κενό αυτό δικαίου μπορεί ο μελετητής του Κώδικα να το διαπιστώσει από το πλέγμα των κείμενων διατάξεων. Συγκεκριμένα στο άρθρο 1 του Διατάγματος ορίζεται «ότι ο Δικηγόρος είναι άμισθος δημόσιος λειτουργός». Στο άρθρο 63 παράγραφος 3 του αυτού νομοθετήματος εισάγεται γενικός απαγορευτικός κανόνας για παροχή από μέρους του νέου δικηγόρου έμμισθης υπηρεσίας σε φυσικό ή νομικό πρόσωπο με δύο εξαιρέσεις: α) την επί παγία αμοιβή παροχή νομικών υπηρεσιών, β) την διδασκαλία μαθημάτων νομικών ή πολιτικών επιστημών. Εν συνεχεία στο άρθρο 63Α και στην παράγραφο 7 αυτού αναφέρεται πως εντολείς του ιδιωτικού ή δημοσίου τομέα που απασχολούν δικηγόρους με πάγια περιοδική αμοιβή υποχρεούνται  να υποβάλλουν στους Δικηγορικούς Συλλόγους της έδρας τους ονομαστική κατάσταση των δικηγόρων αυτών, στην οποία πρέπει να αναγράφεται η ημερομηνία σύναψης της σχετικής σύμβασης και το ποσό της παγίας αντιμισθίας.

Από την παράθεση των άρθρων αυτών του Κώδικα περί Δικηγόρων προκύπτει εύλογα το εξής ερώτημα: ρυθμίζεται η περίπτωση της ανάθεσης εντολής με πάγια αμοιβή από Δικηγόρο σε συνεργάτη; Μπορεί να θεωρηθεί ο δικηγόρος- ιδιοκτήτης του δικηγορικού γραφείου εντολέας του ιδιωτικού τομέα κατά την έννοια του νόμου και να υπαχθεί η συνεργατική σχέση στις εν λόγω διατάξεις; Είναι συμβατή η έννοια του δικηγόρου-εντολέα του ιδιωτικού τομέα με την θεσμοθετημένη έννοια του δικηγόρου ως άμισθου δημοσίου λειτουργού; Και αν η συνεργατική σχέση , όπως συνήθως αναπτύσσεται στα όρια ενός δικηγορικού γραφείο, εμπίπτει στο ρυθμιστικό πεδίο της έμμισθης εντολής του άρθρου 63Α, τότε γιατί αυτή δεν περιβάλλεται τον έγγραφο απαιτούμενο τύπο, δεν κατατίθεται στα μητρώα του ΔΣΑ, αλλά βρίσκεται στον αέρα; Γνωρίζοντας πολύ καλά ότι τέτοιες είδους συμβάσεις δεν υπογράφονται μεταξύ του δικηγόρου εντολέα και του δικηγόρου εντολοδόχου, πρέπει να σημειωθεί ότι κατ’ αυτό τον τρόπο διαπράττονται πειθαρχικά αδικήματα, που τιμωρούνται μάλιστα και ποινικώς κατά το άρθρο 458 του Ποινικού κώδικα.

Ουδείς μπορεί να πείσει ότι ο νομοθέτης ήθελε να ρυθμίσει με τις ως άνω διατάξεις την σχέση έμμισθης εντολής μεταξύ συνεργαζόμενων δικηγόρων. Τούτο ενισχύεται και από το γεγονός ότι στο νομοθέτημα αυτό δεν γινόταν η οποιαδήποτε πρόβλεψη και για άλλες μορφές συνεργατικής δικηγορίας, όπως είναι η σύσταση δικηγορικών εταιρειών, όπου ενώ όλοι οι ελεύθεροι επαγγελματίες είχαν την δυνατότητα να συνιστούν εταιρείες για να ασκούν το επάγγελμα τους, για τους δικηγόρους η δυνατότητα αυτή παρασχέθηκε μόλις το 1989 με το προεδρικό διάταγμα 518/1989. Η αδυναμία του εθνικού νομοθέτη του έτους 1954 να προβλέψει τις εξελίξεις του μέλλοντος για το δικηγορικό λειτούργημα ήταν απολύτως δικαιολογημένη, καθότι το εν λόγω νομοθέτημα θεσπίστηκε σε μία περίοδο όπου η δικηγόροι της Αθήνας δεν ξεπερνούσαν τους πεντακόσιους. Πως θα μπορούσε να προβλεφθεί η μετέπειτα πληθώρα των δικαστικών υποθέσεων και των δικαστηρίων, όπου κατέστην σύνηθες να μην μπορεί ο δικηγόρος να ανταποκριθεί  σε δικαστικές ενέργειες που βαίνουν παράλληλα ή που ανακύπτουν αιφνιδίως και μεταβάλλουν άρδην τα προγράμματα του και χρειάζεται την βοήθεια συνεργάτη.

Η Ένωση μας πιστεύει ότι η σχέση συνεργατικής δικηγορίας στο πεδίο ενός μικρού ή μεγάλου δικηγορικού γραφείου μεταξύ του εντολέα- ιδιοκτήτη του γραφείου και του νέου συνήθως συναδέλφου- εντολοδόχου είναι αρρύθμιστη. Για το λόγο αυτό κρίνεται επιβεβλημένη η αναμόρφωση του Κώδικα με την προσθήκη επιπρόσθετης παραγράφου, που θα ορίζει-ρυθμίζει το περιεχόμενο της έμμισθης εντολής, το ποσό της παγίας αντιμισθίας και της αναγγελίας αυτής στον Δικηγορικό Σύλλογο Αθηνών με την ποινή των ποινικών και πειθαρχικών παραβάσεων σε περίπτωση παραβίασης τους. Η νομοθετική αυτή ρύθμιση θα επιτρέψει στους νέους Συναδέλφους να διαπραγματευτούν κατά την ελευθερία των συμβάσεων την συμφωνία με τον εντολέα δικηγόρο σε μια βάση δικαιϊκής ασφάλειας και αξιοπρέπειας. Παράλληλα η αναγγελία και καταχώριση των συμβάσεων έμμισθης εντολής στον Δικηγορικό Σύλλογο, θα δώσει την δυνατότητα και στον Σύλλογο μας να έχει σαφή εικόνα των μελών, σχετικά με το πόσοι  είναι οι έμμισθοι και πόσοι οι αυτοαπασχολούμενοι.

Αποτελεί κοινή παραδοχή ότι οι νέοι δικηγόροι, που παρέχουν τις υπηρεσίες τους σε ένα δικηγορικό γραφείο χωρίς έγγραφη έμμισθη εντολή, είναι οι πλέον κακοπληρωμένοι. Και ενώ πρόκειται για επιστήμονες , που συνήθως κατέχουν και μεταπτυχιακό τίτλο, αμείβονται με 700 Ευρώ περίπου μηνιαίως, 8.400 Ευρώ ετησίως, σε ωράριο χωρίς κανένα περιορισμό. Καταβάλλουν προκειμένου να καλύψουν τις ασφαλιστικές του εισφορές το ποσό των 1560 Ευρώ και του απομένουν 6840. Στην περίπτωση μάλιστα που δεν προσκομίσουν αποδείξεις κατανάλωσης και απωλέσουν το αφορολόγητο όριο των 10.500 Ευρώ και φορολογηθούν με συντελεστή 10%, θα καταβάλλουν επιπλέον στην εφορία 684 Ευρώ. Το ποσό λοιπόν που απομένει για να καλύψει ο Νέος Δικηγόρος τις βασικές του ανάγκες είναι 6.156 Ευρώ, ήτοι 513 μηνιαίως. Ενόψει της δεινής οικονομικής κατάστασης που βιώνει ο Νέος Συνάδελφος κατά την παροχή των υπηρεσιών σε δικηγόρο, πρέπει να τεθεί ένας προστατευτικός κανόνας, ένας κανόνας τόσο για την ανθρώπινη  αξία όσο και για την επιστημονική αξιοπρέπεια του Νέου Συναδέλφου.

Η απόφαση του Διοικητικού Συμβούλιου του ΔΣΑ για ελάχιστες κατώτατες αμοιβές παραμένουν κενό γράμμα, εάν δεν θεσμοθετηθεί ένα όργανο ελέγχου και εποπτείας των καταβαλλόμενων αμοιβών. Η υποχρεωτική αναγγελία της έμμισθης εντολής στα μητρώα του ΔΣΑ, που θα περιλαμβάνει και την συμφωνημένη αμοιβή, η οποία σημειωτέον δεν μπορεί να είναι κατώτερη από την προβλεπόμενη από το ΔΣ του Συλλόγου μας απόφαση, θα  προστατεύσει τον συνεργάτη Δικηγόρος, ώστε να λάβει αξιοπρεπή αμοιβή, απολύτως συμβατή με την φύση και την θέση του δικηγορικού λειτουργήματος. Στο σημείο αυτό κρίνεται επιβεβλημένο να συσταθεί από την πλευρά του ΔΣΑ όργανο ελέγχου και εποπτείας των σχέσεων συνεργατικής δικηγορίας και των καταβαλλόμενων αμοιβών στο πρότυπο και την μορφή- τηρουμένων των αναλογιών- της Επιθεώρησης Εργασίας. Στο πλαίσιο λοιπόν της νομοθετικής ρύθμισης για την κατοχύρωση της θέσης του συνεργάτη δικηγόρου σε σχέση με τον εντολέα δικηγόρο μπορεί να ρυθμιστεί και το ζήτημα της καταβολής των ασφαλιστικών εισφορών με υποχρεωτική κάλυψη αυτών κατά τα 2/3 από τον  εργοδότη, κατά τα ισχύοντα και στους εμμίσθους σε δημόσια ή ιδιωτικά νομικά πρόσωπα.

Νικόλαος Β.Κουτκιάς
Δικηγόρος-Πρόεδρος Ε.Α.Ν.Δ.Α
(Ένωση Ασκούμενων και Νέων Δικηγόρων Αθηνών)

Ο κ. NΙΚΟΛΑΟΣ Β.ΚΟΥΤΚΙΑΣ, απόφοιτος του Πανεπιστημίου Αθηνών με μεταπτυχιακή ειδίκευση στο Ποινικό Δίκαιο, ασκεί τα καθήκοντα του δικηγόρου από το 2002 και είναι διορισμένος στο Εφετείο Αθηνών. Είναι Πρόεδρος στην Ένωση Ασκουμένων και Νέων Δικηγόρων Αθηνών.
http://www.eanda.gr/news.php.

Δικηγορικό γραφείο Ν.Κούτκια: Λέκκα 10, Αθήνα,
Τηλ: 210-3232260,
e-mail: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από κακόβουλη χρήση. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε την Javascript για να τη δείτε.